30 Haziran 2026 Salı

DMD'den Dört Dörtlük Bir Konser

Dünya Müziği Derneği DMD'nin Yıl Sonu Konseri dört koronun katılımı ile Bursa Nilüfer Uğur Mumcu Sahnesinde gerçekleşti. 
Konserde Gülnihal Gül şefliğindeki DMD Çoksesli Karma Koro, Levent Sezgin şefliğindeki DMD Oda Korosu, Aytur Uras şefliğindeki DMD Dr. Parkan Sanlıkol Çocuk Korosu ve Ayvalık'tan gelerek konsere katılan Selda Yankın şefliğindeki Kdonia Polifonik Koro sahne aldı. 
Sunumlarını Aygül Çetik'in yaptığı konser; Dünya Müziği Derneği Yönetim Kurulu Başkanı Eren Yaşar'ın koro şeflerine çiçek ve plaket, Fethiye Sanlıkol'un ve Selda Yankın'ın hediye takdimleri ile sona erdi. 
Konser kısaca böyleydi ama konserin anlatılacak pek çok özel yanı vardı.
DMD Oda Korosu
DMD Oda Korosu, DMD korolarında yetişmiş ve ON yıl sonra bir araya gelmiş koristlerden oluşuyordu. Koro şimdi, şefleri Levent Sezgin'in yaşlanmadığı ama gençlerin büyüyüp çocuk çocuğa karıştığı bir koroydu. On iki yıldır DMD korolarını izleyen ve zaman zaman da yazan biri olarak, korodaki çoğu isim bana aşinaydı. 
DMD Oda Korosu ve Levent Sezgin
Onlar DMD Gençlik Korosunda ilk gençliklerini yaşamış, bugün karşımıza ODA Korosunun tecrübeli koristleri olarak çıkmış, DMD ruhuna sahip, DMD Kurucu Başkanı merhum Dr. Parkan Sanlıkol'a, Fethiye Sanlıkol'a, Sezan Özek Kaya ve Leyla Çizakça başta olmak üzere diğer kurucu isimlere vefa örneği olarak sahnedeydiler. Sahnede üç eser seslendirdiler. Kendilerine piyanoda Çağlar Burgazlıoğlu eşlik etti.
Levent Sezgin yeniden bir araya gelişlerini seyirciye anlatırken, ben Aygül Çetik'in kendilerini takdim ederken bahsettiği ödüllere daldım.
Tamamı müzik eğitimi almış, sanat disiplinine gönül vermiş bireylerden oluşan ve çok sesli bir topluluk olan Dünya Müziği Derneği Oda Korosu, DMD Gençlik Korosu’nun yeniden yapılanması ile kurulmuştu. Geçmişi başarılarla dolu olan koronun üyeleri, DMD Gençlik Korosu üyesi olarak Bursa Bölge Devlet Senfoni Orkestrası ve Eskişehir Senfoni Orkestrası’yla ortak projelerde yer almış; 17. Türkiye Korolar Festivali’nde “Sololu Eser Yorumlamalı Başarı” ve “Hayri Akay Jüri Özel Ödülü”nü; 18. Türkiye Korolar Festivali’nde, “Entonasyon, Homojenlik ve Tını” ve “Jüri Özel Ödülü”nü; 19. Türkiye Korolar Festivali’nde, “Entonasyon, Homojenlik ve Tını” ile “Gülşen Şimşek Özel Ödülü”nü; Sansev İstanbul Korolar Festivali’nde “Müzikalite” ve “Yalçın Tura Özel Ödülü”nü; 20. ve 21. Türkiye Korolar Festivali’nde, “Entonasyon, Homojenlik ve Tını Ödülü”nü; Ohrid Korolar Festivalinde birincilik diploması, en iyi eser yorumlama "Java Jive" ve "Tomislav Zogravski" Jüri Özel Ödülü'nü almıştı.
Yeni oluşum için kendilerini bir kez daha alkışlıyor ve devam diyorum. Biliyorum ki onlar devam ettikçe başarıları da devam edecek.

DMD Dr. Parkan Sanlıkol Çocuk Korosu 
Bir örnek kıyafetleri ile sahneye dizilen çocuklar, tam da olmaları gerektiği gibi kıpır kıpırdılar. Karşılarında da tam kadro aileleri vardı. Torunlarını izlemeye gelen büyükler, ellerinde telefonları ile çekim yapan ebeveynler çocuklardan daha heyecanlıydı. Aytur Uras şefliğindeki koraya piyanoda İpek Tuğçe Gür ve Selçuk Bilgin eşlik etti. Dört eser seslendiren koro son şarkıda Dubadapta diyerek bol bol dans etti. 
DMD Dr. Parkan Sanlıkol Çocuk Korosu ve Aytur Uras
Parkan Bey görseydi, istediğim işte tam da buydu derdi. 
Bu sahne karşısında DMD kurucuları onun "çocuk ve müzik" fikrini devam ettirmeleri ile gurur duyabilirlerdi.

DMD Çocuk Korosu
Çocuk korosu çalışmalarına 2010 yılında Suat Şahin başlamış, Bursa ve farklı şehirlerde konserler vermişti.
2011 yılında 16. Türkiye Polifonik Korolar Şenliğine katılarak “Sololu Yapıt Yorumlamada Başarı” ve “Sevda Cenap AND Müzik Vakfı Özendirme Ödülü”nü almıştı. 2012-2015 yılları arasında Afyon Kocatepe Üniversitesi Ulusal 23 Nisan Çocuk Koroları Şenlikleri’nde ve Ankara’da düzenlenen 17. Türkiye Polifonik Korolar Şenliğinde ''Yapıtı Yorumlamada Koro-Şef Uyumu'', 18. Türkiye Polifonik Korolar Şenliğinde “Çocuk Şarkısı Yorumlamada Başarı”, 19. Türkiye Polifonik Korolar Şenliğinde “Ritmik Beraberlik-Ritmik Uyum” ve 20. Türkiye Polifonik Korolar Şenliğinde “Yapıtı Yorumlamada Koro-Şef Uyumu” başarı ödülleri vardı. 2016-2017 sezonunda DMD yönetim kurulunun almış olduğu kararla koronun adına Dünya Müziği Derneği ve Bursa Kent Konseyi Müzik Eğitim Çalışma Grubu kurucusu Dr. Parkan Sanlıkol’un ismi eklendi. Koro kurulduğu günden itibaren farklı yıllarda Suat Şahin, Derya Bostan, Minanur Balcan, Sude Temizkan ve Esra Nur Özer tarafından çalıştırıldı.

DMD ve Çoksesli Karma Koro 
Yaş aralığı olmayan koristler korosu olan DMD Çoksesli Karma Koro, konserde beş eser seslendirdi. Piyanoda kendilerine Ege Özkan eşlik ederken, şef Doç.Dr. Gülnihal Gül yine profesyonelliğini gösterdi. 
Eserlere eşlik eden diğer enstrümanlar, ritim Murat Caf, Flüt Fahriye Mehmetoğlu, Bas Gitar İlker Ermiş; sesler, soprano Gizem Şencan ile bariton Renas Argül oldu.
DMD Karma Koro ve Gülnihal Gül
DMD tarihçesini bir kez daha hatırlatmak isterim:
Dünya Müziği Derneği Temelleri 1994 senesinde Prof. Murat Çizakça tarafından "Çizakça Çoksesli Oda Korosu" olarak atılır ve koro çalışmalarına İstanbul Avrupa korosu şefi Yeşuo Aroyo şefliğinde başlar. 1996 yılında Leyla Çizakça, Fethiye Sanlıkol, Parkan Sanlıkol ve Sezan Özek Kaya ile başlayan çoksesli yolculuğun şefi Bursa Uludağ Üniversitesi Eğitim Fakültesi Müzik Eğitimi bölümü öğretim elemanı Azerî besteci Hasan Adıgüzelzâde'dir. 2002 yılında Çizakça okullarının kapanmasının ardından Nilüfer-Çizakça Çoksesli Korosu olarak sürer. 2004-2005 yılında koroyu Uludağ Üniversitesi Eğitim Fakültesi Müzik Eğitimi Bölümü öğretim elemanı Gülnihal Gül çalıştırır. 2006 yılında koronun sponsorluğunu koristler üstlenir ve koro çalışmalarına "Dünya Müzik Dostları" grubu adı altında devam eder. Bu kez koro Bursa Anadolu Zeki Müren Güzel Sanatlar Lisesi öğretmeni Levent Sezgin tarafından çalıştırılır. 
Eylül 2009 tarihinde Dr. Parkan Sanlıkol önderliğinde Dünya Müziği Derneği-DMD kurulur.
Koronun şefliğini 2011 yılında Suat Şahin, 2013-2015 döneminde Uludağ Üniversitesi Eğitim Fakültesi Müzik Eğitimi bölümü öğretim üyesi Doç. Dr. Sezen Özeke ve 2015 sezonu itibarıyla Uludağ Üniversitesi Eğitim Fakültesi Müzik Eğitimi bölümü öğretim üyesi Dr. Gülnihal Gül üstlendir.
DMD 2010 yılından bu yana Bursa Büyükşehir Belediyesi ve Bursa Kent Konseyi proje ortaklığı ile Ulusal Piyano Günleri'ne imza atar. Bursa Bölge Senfoni Orkestrası, Zeki Müren Güzel Sanatlar Lisesi, Bursa Uludağ Üniversitesi Devlet Konservatuarı ve BUÜ Eğitim Fakültesi Müzik Eğitimi Bölümü gibi Bursa'da eğitim veren kurumlarla ortak projeler üreterek, çoksesli müziği tabana yayarak sevdirmek, müzik öğrencilerine burs vermek adına şenlikler ve yarışmalar düzenler.
Ben de birkaç kez bu proje içinde birkaç oturumda gönüllü sunuculuk yaptım. Bu da bana hem iki yazı hem de güzel anılar olarak kaldı.

Kdonia Polifonik Koro
DMD Yıl Sonu Konseri'nin konuk korosu Ayvalık'tan gelmişti. Birkaç hafta önce de, 7 Haziran 2026 tarihinde, DMD Karma Koro Ayvalık Belediyesi'nin düzenlediği çoksesli korolar konserine davetliydi. Ayvalık'tan gelen Kdonia Polifonik Koro o konserdeki korolardan biriydi. 
DMD Yıl Sonu konserine konuk olmaları bir çeşit iade-i ziyaret olmuştu. Selda Yankın şefliğindeki koro konserde biri Livaneli Üçlemesi (Memik Oğlan, Yardan Ayrılan, Güneş Topla Benim İçin), diğer ikisi Hacıbey Ağıtı ve Niksar'ın Fidanları olmak üzere toplam beş eser seslendirdi.
Kdonia Polifonik Koro ve Selda Yankın
Eserlere bağlamada Umut Kızıldaş eşlik etti. Livaneli Üçlemesinde Mine Bayraktar solo yaptı.
Çalışmalarına 2018 yılında Selda Yankın şefliğinde başlayan Kdonia Polifonik Koro, farklı meslek gruplarından yetişkin koristlerden oluşuyor. Koro; kurulduğu günden bu yana Ayvalık'taki kültür ve sanat etkinliklerinde konserler veriyor, Türkiye genelinde yerel ve uluslararası koro festivallerine katılıyor. Koronun festivallerde koro-şef uyumu, repertuvar zenginliği, sahne hakimiyeti ve solo eser seslendirme başarı ödülleri var. Genellikle farklı bölgelerin yerel halk ezgilerini seslendirmeyi tercih eden koroya, bazen de kendilerine uygun eserler düzenleniyor.
Kdonia Polifonik Koro ve DMD Karma Koro
Konser, DMD Karma Koro ve Kdonia Polifonik Koro'nun birlikte seslendirdiği Ceviz Oynamaya Geldim ve İzmir Marşı ile sona erdi.
Dört koronun katıldığı dört dörtlük bir konser izlemiştik.
Sonra;
Sonra, bol bol çiçek takdimi ve bol bol fotoğraf çektirme.
Gülen yüzler, bir nebze de olsa nefes almış ve içleri müzikle yıkanmış insanlar, hava kararmadan evlere dağılış...

'DMD konserlerini özlemişim' demiştim konser başlarken. Aynı sözü konser sonunda da, bu kez sahiplerine söyledim. 
Düşüncem aynıydı ama duygularım daha şiddetliydi.
Hani uzun zamandır tatmadığın bir lezzeti tattığında onu ne kadar özlemiş olduğunu anlarsın ya, işte öyle...
30 Haziran 2026 / C.E.Y.

DMD, Parkan-Fethiye-Mehmet Ali Sanlıkol, Müzik

Ulusal Piyano Günleri
Gönderen zaman: Hiç yorum yok:

25 Haziran 2026 Perşembe

Bursa'nın Hayalet Yapılarını Görünür Kılan Çalışma

ODTÜ Tarih Bölümü öğrencisi Agâh Enes Yasa'nın uzun zamandır üzerinde çalıştığı Bursa Hayalet Yapılar Haritası Projesi, ODTÜ bünyesinde yürütülen Anatolia: 19th Century Dijital Beşerî Bilimler Projesi çatısı altında ve StoryMaps altyapısı kullanılarak yayımlandı. Bu çalışma ile Bursa'nın tarihî sokakları dijital ortamda yeniden hayat buldu

Agâh Enes Yasa projenin hikâyesini kendi sayfasında şöyle anlatıyor:
"Bursa, Osmanlı'nın ilk başkenti ve Türkiye'nin en önemli tarihî kentlerinden biri olmasına rağmen, özellikle 20. yüzyıl boyunca yoğun bir mekânsal dönüşüm yaşamıştır. 1930'lardan itibaren hızlanan imar faaliyetleri, plansız kentleşme, koruma politikalarındaki yetersizlikler ve kurumsal eksiklikler sonucunda yüzlerce sivil, kamusal, endüstriyel ve ticari yapı ortadan kalkmıştır. Tekke ve zaviyelerden gayrimüslim toplumuna ait yapılara, köşklerden hanlara, fabrikalardan mahalle dokularına kadar uzanan bu kayıplar, Bursa'nın tarihsel belleğinde önemli boşluklar oluşturmuştur.
Kentin korunmasına yönelik çeşitli öneriler özellikle 1950'li yıllardan itibaren gündeme gelmiş olsa da bunların önemli bir bölümü uygulamaya geçirilememiş, Bursa tarihî merkezi ve çevresi uzun yıllar sağlıklı bir koruma yaklaşımından yoksun kalmıştır. Bugün kentin fiziksel görünümünü belirleyen pek çok dönüşüm, bu dönemin planlama anlayışının ve kurumsal koşullarının bir sonucudur.
Bursa Hayalet Yapılar Haritası, bu kaybolan mirası belgelerle yeniden görünür kılmak amacıyla 2022 yılında Bursa Bellek Haritası adıyla başlatılmıştır. Proje kapsamında arşiv belgeleri, haritalar, hava fotoğrafları, kartpostallar, süreli yayınlar ve özel koleksiyonlardan yararlanılarak Bursa'nın 19. yüzyıl sonu ile 20. yüzyılın ikinci yarısı arasındaki mekânsal dönüşümü dijital ortamda yeniden oluşturulmaktadır. Çalışma yalnızca yıkılan yapıları göstermeyi değil, bu yapıların kent yaşamındaki işlevlerini, dönüşüm süreçlerini ve ortadan kalkış nedenlerini de ortaya koymayı amaçlamaktadır.
Projenin gelişim sürecinde çeşitli kamu kurumları, yerel yönetimler ve sivil toplum kuruluşlarıyla iş birliği imkânları değerlendirilmiştir. 2025 yılında Bursa Büyükşehir Belediyesi ile proje kapsamında bir iş birliği süreci başlatılmış; ancak idari ve bürokratik nedenlerle bu ortaklık sürdürülebilir olmamış ve taraflar arasındaki süreç 2026 yılı Haziran ayında sona ermiştir.
Bugün Bursa Hayalet Yapılar Haritası, bilimsel bağımsızlığını koruyarak yoluna devam etmektedir. Projenin, ODTÜ bünyesinde yürütülen Anatolia: 19th Century dijital beşerî bilimler projesi çatısı altında, StoryMaps altyapısı kullanılarak yayımlanmasına karar verilmiştir. Teknik altyapı ve geliştirme süreci Ömer Mert Coşkun'un katkılarıyla yürütülmektedir.
Bursa Hayalet Yapılar Haritası, geçmişe duyulan nostaljiyi değil; belgeye dayalı kent tarihini esas alan bir dijital araştırma platformudur. Amacı, Bursa'nın kaybolan mimarî ve kültürel mirasını herkes için erişilebilir hâle getirmek, araştırmacılar ile kent sakinleri arasında ortak bir tarih bilinci oluşturmak ve gelecekteki koruma çalışmalarına güvenilir bir dijital başvuru kaynağı sunmaktır."

Haritadaki ikonların renklerinin farklı anlamları var.
Dini Yapılar (Cami, Kilise, Havra, Tekke, Cemaat Okulu...) Kahverengi
Ticari Yapılar (Fabrika, Han, Otel, Dükkan, Atölye...) Açık Kahverengi
Beyaz Yapılar: Kamusal Yapılar (Askeri Yapı, Hastane, Devlet Okulu, Kamusal Alan, Park, Bahçe...) Sarı 
Andezit: Sivil Yapılar

Projede ana kaynak olarak Bursa Büyükşehir Belediyesi Koleksiyonundan, 1896 ile 1905 yılları arasında hazırlandığı düşünülen "Plan Général de Brousse" başlıklı Fransızca harita kullanılmış.

Proje Paydaşları
Agâh Enes Yasa anlatımıyla Proje Paydaşları:
"Proje çok farklı temalara ve dönemlere temas ettiğinden, çeşitli uzmanlık alanlarından araştırmacılar ve koleksiyonerler bilgi ve birikimlerini bizimle paylaştılar. Özellikle günümüze ulaşmayan ya da Tanzimat döneminde yeniden inşa edilen yapılar konusunda Hüseyin Gürsel Bilmiş'in katkıları büyük önem taşıdı. Bursa'daki tekkeler, dervişler ve tasavvuf hayatı üzerine M. Hakan Kekeç; Cumhuriyet dönemi kent hafızası ve kültürel mirası konusunda Serdar Kuşku; yıllar içinde bir araya getirdiği zengin fotoğraf koleksiyonuyla Uğur Cavaç projeye değerli katkılar sundu. Bunların yanı sıra arşivlerini, bilgi birikimlerini ve hatıralarını bizimle paylaşan daha pek çok isim, Bursa'nın kaybolan mekânlarını ve unutulmaya yüz tutmuş hikâyelerini yeniden görünür kılmamıza yardımcı oldu. Bu çalışma, yalnızca bireysel bir araştırmanın değil, kentin hafızasına sahip çıkan çok sayıda insanın ortak emeğinin ürünüdür."


25 Haziran 2026 / C.E.Y.

Gönderen zaman: Hiç yorum yok:

Onlar, Geleceği Tasarlayan Mühendis Kadınlar

23 Haziran Dünya Kadın Mühendisler Günü dolayısıyla "Tüm Mühendis Kadınlar Derneği • TÜMKAD" tarafından düzenlenen 'Dünya Kadın Mühendisler Günü Konferansı'nın teması ‘Mühendislik Zekâsının Yükselişi’ idi. 
Bu yıl beşincisi düzenlenen konferans, uluslararası çaptaki konuklara ev sahipliği yaptı. Bunların başında fütürizm dendiği zaman hepimizin aklına gelen İş Fütüristi, Stratejist, Yazar Ufuk Tarhan ile Vodafone Kurumsal İş Biriminden Sorumlu İcra Kurulu Başkan Yardımcısı Özlem Kestioğlu, Yapay Zeka Politikaları Derneği Başkanı Zafer Küçükşabanoğlu, Women on Board Association Türkiye Yönetim Kurulu Üyesi ve Strateji Komitesi Başkanı Hande Ocak Başev, Yeni Nesil Girişimcilik İş Kolu Başkanı Barış Karakullukçu, KAGİDER Genel Başkanı Emine Perviz Erdem ve Hatay KAGİD Dönem Başkanı Çiğdem Kıral'dı.
Podyum Davet'te yapılan konferansa katılım epey yüksekti.
Kadın Kenti Nilüfer'in Belediye Başkanı Şadi Özdemir ve Başkan Yardımcısı Zerrin Güleş, Gürsu Belediye Başkan Yardımcısı Adem Yıldırım, Mimarlar Odası Bursa Şubesi Başkanı Şirin Rodoplu Şimşek, BUİKAD Başkanı Zuhal Aslı Saka, MARSİFED Başkanı Osman Akın, TÜRKONFED Başkan Yardımcısı Ramazan Kaya, GİFED Başkanı Oya Eroğlu, BUMİAD Başkanı Mustafa Gümüş, ARSİYAD Başkanı Erdinç Acar, BİSİAD Başkanı İdris Doğrul, YAPİDER Başkanı Sevcan İlici, YASAV Başkanı Emire Cantürk Eren ve genç mühendis kadınlar...
Fuaye alanında aperatif kahvaltı hazırlanmıştı. Şahsım tarafından kahvaltı görmezden gelindi ama sponsor firmaların stantlarına şöyle bir göz atıldı. TÜMKAD üyesi Sevil Arslan’ın "Sevil’in Fırçası" sergisi ilgiyle izlendi, konferansın ana sponsoru olan İstanbul Gelişim Üniversitesinin geliştirdiği 90 derece açıyla havalanan ‘insansız hava aracı’ dikkatle incelendi, Ufuk Tarhan’ın kitaplarını imzalayacağı masada kitaplarının sayfaları karıştırıldı, Vodafone'nun 5 G'si için 'Acaba 4,5'tan mı 5?' dendi.
Konferansın başlama saati geldiğinde herkes yerine oturdu, konferansın moderatörlüğünü üstlenen TÜMKAD Kurum Kültürü Koordinatörü Nihal Göker protokol konuşması için TÜMKAD Yönetim Kurulu Başkanı Ülfet Çetin Öztürk'ü sahneye davet etti.
Ülfet Çetin Öztürk
Katılımcıları "Hoş geldiniz" diyerek selamlayan Öztürk, BUMKAD'dan TÜMKAD'a mühendis kadınların ulusal yolculuğunu, kadın mühendis olmayı, mühendis kadınların masadaki yerini, mühendis bir beynin işleyişini, tarihte bilinen mühendisleri ya da mühendis olmayan ama mühendislik yapan kadınları, 5G teknolojisini ve yapay zekâ çağına uyumlanmayı anlatan bir konuşma yaptı. 
Öztürk konuşmasının başında yüz yıl ileriye gitti ve yüz yıl sonra tarih kitaplarında bu dönemin insanlığın yapay zekâyı geliştirdiği dönem olarak değil, yapay zekâyla birlikte kendini yeniden tanımladığı dönem olarak anlatılacağını söyledi.
Tema olarak neden ‘Mühendislik Zekâsının Yükselişi’ni seçtiklerini, zekâ ve mühendislik zekâsı arasındaki mesafeyi, bağlantıları ve farkları anlattı.
"Çünkü zekâ anlar, mühendislik zekâsı çözer. Zekâ ne oluyor diye sorar, mühendislik zekâsı nasıl yapılır diye. Zekâ ne'ye odaklanır, mühendislik zekâsı nasıl'a." dedi.
'Problemleri herkes tarif edebilir ancak mühendis çözüme odaklanır' diyerek bir mühendisin kafasının nasıl çalıştığını ardı ardına böyle sıraladı:
* Mühendis kısıt altında çözer. Bütçe sınırlıdır. Zaman azdır. Malzeme bellidir. Ve fizik pazarlık etmez. İşte mühendislik zekâsı bu duvarların arasında doğar.
* Zekâ tek bir doğru arar. Mühendislik zekâsı dengeyi, optimumu, uzlaşmayı veya ortak yolu seçer. Mükemmeli değil, optimumu. Çünkü mühendis bilir ki her kazanç bir şeyden vazgeçmektir.
* Zekâ fikri konuşur. Mühendislik zekâsı fikri çalışan bir şeye dönüştürür. Bir fikir, çalışana kadar sadece bir temennidir.
* Zekâ parçayı görür. Mühendislik zekâsı sistemi görür. Parçaların birbirini nasıl ittiğini, nasıl çektiğini, nerede kırılacağını görür. Ve şu soruyu sorar: “Hata olursa ne olur?”
* Zekâ “doğru mu?” diye sorar. Mühendis “ya yanlışsa?” diye sorar. Ve güvenlik payını oraya koyar. Bir köprünün ayakta kalması, en parlak fikre değil, en iyi hesaplanmış hata payına bağlıdır.
* Zekâ bir kez çözer ve gider. Mühendislik zekâsı ölçeklenebilir çözer, tekrarlanabilir çözer. 
* Bir kişiyi kurtaran çözüm güzeldir. Bir milyonu kurtaran çözüm mühendisliktir.
* Zekâ cevabı bilince durur. Mühendislik zekâsı dener, ölçer, düzeltir. Sonra tekrar dener. Hep sorgular. Mühendis ilk seferde haklı olmaya çalışmaz; sonunda doğruya ulaşmaya çalışır.
* Çünkü zekâ “olmaz” deyince biter. Mühendislik zekâsı ise tam orada başlar: “Peki nasıl olabilir?” der.
* Mühendislik zekâsı yalnızca fiziksel bağlamda değil; toplumsal, ekonomik, ekolojik, psikolojik bağlamda da aynı prensiplerle çalışır, çalışmak zorundadır. 
* Çünkü yalın zekâmızla çözüm bekleyen pek çok sorun yarattık. Daha da yaratacak gibiyiz. Ve bunları çözmek için her alanda mühendislik zekâsına ihtiyacımız var.
Otodidaktlar
Otodidaktlar
Ülfet Öztürk konuşmasında tarih içindeki mühendis olmayan kadınların mühendislik başarılarına da değindi. 
Onlar otodidakt mühendislerdi...
* Emily Roebling, mühendis Washington Roebling'in eşiydi. Washington Roebling 1870 yılında üzerine Brooklyn köprüsünün kulelerinin inşa edileceği su altı odalarında çalışırken vurgun yemiş ve yatalak olmuştu. Eşi Emily Warren Roebling'in mücadelesi sayesinde köprünün baş mühendisliği görevinden alınmadı ve karısı gayri resmî olarak baş mühendislik görevini sürdürdü. Kendisi köprü inşaatını yatağından seyrederek kontrol etti ve karısı aracılığıyla inşaat alanı ile arasında bağlantı sağladı. Gilded Age dizisi anlatımına göre; Emily'nin işleri tamamen kocası yapıyormuş gibi davranmasının altında, sistemin kadın olarak işleri kendisine bırakmayacağını bilmesi yatıyordu. 1800'lerde, 1900'lerde (ya 2000'ler?) kadının o masalarda adı yoktu. (HBO platformunda yayımlanan Gilded Age dizisinin ikinci sezonunun beşinci bölümünde bu konu anlatılır.) (*)
* Hedy Lamarr, bir Hollywood yıldızıydı. Aynı zamanda mucitti. Besteci George Antheil ile birlikte, sinyalin frekanslar arasında atlamasına dayanan bir yöntem geliştirip patentledi. Bu fikir, bugünkü kablosuz iletişimin temel taşlarından biri oldu.
* Mary Jackson, NASA’nın ilk siyahi kadın mühendisiydi. Mühendislik sınıfına girebilmek için, ayrımcılığın hüküm sürdüğü bir dönemde şehir yönetiminden özel izin istedi. Ve aldı. Uçakların güvenle uçmasını sağlayan aerodinamik hesapları o yaptı.
* Sabiha Rıfat Gürayman, 1933’te İstanbul Teknik Üniversitesi’nden mezun olan ilk Türk kadın inşaat mühendisiydi. Anadolu’da köprüler kurdu; bir köprü bugün hâlâ onun adıyla “Kız Köprüsü” diye anılıyor. Anıtkabir’in inşasında yıllarca baş kontrol mühendisi olarak görev yaptı. 
* Dilhan Eryurt, NASA’da görev yapan ilk Türk kadın bilim insanıydı. Güneş’in evrimi üzerine yaptığı hesaplar, Apollo’nun Ay yolculuğuna katkı sundu; 1969’da NASA Apollo Başarı Ödülü’nü kazandı. Sonra döndü, ODTÜ’de astrofiziği kurdu. Mary Jackson NASA’nın koridorlarında dolaşıyorken Dilhan Eryurt da oradaydı.
* Canan Bayraktar, Türkiye’nin ilk kadın bilgisayar programcılarından biriydi. Diploması iktisattı; çünkü o yıllarda bilgisayar mühendisliği daha adı bile yaygın olmayan bir alandı. Yine de, çok az kişinin bildiği Assembly dilinde (makine diline en yakın, en alt düzey programlama dili) kod yazıyordu. Yıllar sonra oğulları, Baykar’ın yazılım tarafını annelerinden aldıklarını söyleyecekti.
Tarihin en büyük mühendis dehalarından biri sayılan Leonardo da Vinci de mühendis değildi.
Çünkü mühendislik zekâsı bir cinsiyetin değil, bir diplomanın değil, bir bakışın adıydı. Ama o bakışın yarısını yüzyıllarca masaya çağrılmamıştı. Bu bakış artık yalnızca mühendislerde değil, her alanda yükselmeliydi. Bir hekim, bir iktisatçı, hatta bir sosyolog da mühendislik zekâsına, yani algoritmik (adım adım, kurallı düşünme) ve sistemli bakışa bağlanmalıydı. Bu çağ, 'böyle düşünme' biçiminin çağıydı. 

Otodidak • Hüdayinabit 
İlk kez duyduğum bu terimin ne olduğunu yukarıdaki anlatımdan siz de anlamışsınızdır. Sözlük anlamıyla otodidakt ya da otodidaktizm, "özeğitimcilik" olarak tanımlanmış ve şöyle anlatılmış: "Otodidaktizm herhangi bir ustanın (hoca veya öğretmen gibi) rehberliği olmadan gerçekleştirilen eğitim şekli ve genel olarak bir otodidakt, çalışacağı konuyu, çalışma materyallerini ve çalışma sıklığını ve çalışma zamanını kendi belirleyen kimse. Eski Türkçe'de bu şekilde kendini yetiştiren kişilere hüdayinabit (kendiliğinden olan, Hüda'dan gelen) denir. Bir otodidakt resmî bir eğitim almış veya almamış olabilir ve yaptığı çalışmalar ya tamamlayıcı ya da resmî olarak aldığı eğitime bir alternatif olabilir. Dünyada birçok önemli buluş ve katkılar otodidaktlar tarafından yapılmıştır."
Sözcük dağarcığıma eklenen bu tanımın altını böyle çizmek istedim.
Eminim sizin de çevrenizde "Zihni Sinir Proceler" üreten pek çok Otodidakt Zihni Sinir vardır.

Geleceği kim inşa edecek?
Ülfet Öztürk'ün anlatımını özetlemeye devam edelim:
Günümüz problemleri tek bir cins beynin ve yapay zekânın çözebileceğinden çok daha büyüktü. Artık “Geleceği bilemeyiz” demiyor, geleceğin nasıl olabileceğine, nasıl olması gerektiğine dair pek çok şey biliyorduk. Eksik olan ise onu inşa edecek erkek ve kadın mühendislerdi. 
Yapay zekânın tetiklediği bu yeni çağ, düşünce biçimimizi değiştiriyordu. Bu konferansların amacı da, kadın mühendislerin daha görünür olduğu, birbirinden güç aldığı, genç kızlara ilham verdiği ve mühendislikte iş birliğinin büyüdüğü bir ekosistem kurmaktı.
7 yıl önce BUMKAD olarak kurulan, 5 yıldır da TÜMKAD adıyla faaliyet gösteren dernek Bursa’da doğmuştu. Şu an Ankara, İstanbul, İzmir, Sakarya, Eskişehir, Antalya ve Londra’da temsilcilikleri vardı. Yapılan bağışları burs fonu olarak TEV’e aktarıyorlardı.
Dernek, 170’i aşan üyesi, 11 kurumsal üyesi, ulusal ve uluslararası 7 temsilciliği ile on ayrı projeyi aynı anda yürütüyordu.
TÜMKAD olarak hedefleri, Endüstri 5.0 ve yapay zekâ çağında; mühendislik zekâlarıyla üreten, dönüştüren ve geleceğe yön veren kadın mühendislerle yol almaya devam etmekti.
Öztürk konuşmasını "Mühendislik zekâsı yükseldikçe kadınlar yükselir, kadınlar yükseldikçe gelecek yükselir. Biz geleceği beklemiyoruz, biz geleceği tasarlıyoruz." sözleriyle nihayetlendirdi.

Her bir satırını çok değerli bulduğum ve çoğunu anlattığım bu konuşmanın ardından Ülfet Çetin Öztürk konferansların gerçekleşmesini sağlayan tüm sponsorlara teşekkür ederek '23 Haziran Dünya Kadın Mühendisler Günü’nü kutladı.
Ve konferans Ufuk Tarhan ile başladı...
Ufuk Tarhan
Ufuk Tarhan konuşmasında, "Yarının İşini Yarına Bırakma, T'leş" başlığı altında T İnsan yapısını anlattı. Sunumuna başlarken Rodin'in meşhur heykeli Düşünen Adam heykelini 'neden düşünen kadın olmasın' diyerek yapay zekâ ile kadına çevirmek istediğini, yapay zekânın bile uzun uğraşlar sonucunda bir kez kadına çevirebildiğini sitayişle söyledi. Daha ne diyelim, galiba Yapay Zekâ bile cinsiyetçiydi. 
Tarhan, 'Yapay Zekâyı kullanıyorum'dan, 'Yapay Zekâ ile çalışıyorum, yaşıyorum'a geçmemiz gerektiğini, iş yerinde çok iyi olanların 'YZ ile çok iyi çalışanlar' olacağını, yeni paranın 'odaklanmak', hatta 'Amaç+Vizyon ve Odaklanmak', 'her şeyin bir şey, bir şeyin her şey' olduğunu ve 'Yetenekli-Yetkin-Yetkili-Yaratıcı-Yenilikçi olarak 5Y'yi anlattı. "Kendini öyle iyi yetiştir ki sen işsiz kalmaktan değil, iş sensiz kalmaktan korksun" sloganını yineledi ve MUTLAKA NotebookLM ile kendi T-İnsan infografiğinizi yapın dedi. 
İrem Güner • Ufuk Tarhan
Konferans aralarında da T-İnsan kitabını imzaladı. Bol bol da fotoğraf çektirdi. Kitabın geliri mühendislik eğitimi gören kızlara gidecekti.
Özlem Kestioğlu
Vodafone Türkiye İcra Kurulu Başkan Yardımcısı Özlem Kestioğlu "Yapay Zekâ Çağında Değer Yaratmak, Dayanıklı ve Güçlü Kurumların İnşası"sını anlatırken Dijital Rönesans'ı, Genel Yapay Zekâ Çağı'nı ve 2036 yılını, veri merkezleri için elektrik gücüne ihtiyaç olduğunu, yapay zekâ ajanlarının geliştiğini, her nesnenin veri ürettiğini, verilere herkesin her yerden ulaştığı, bunun da büyük bir siber güvenlik riskini beraberinde getirdiğini, kendimizi 'Fırsatlar Evreni'ni 'Tehditler Evreni'nden nasıl koruyacağımızı, artık Hackerların değil de akıllı robotların risk oluşturduğu bir dönemde olduğumuzu, şirketlerin hem fırsatları hem de tehditleri doğru okuması gerektiğini, Vodafone'u ve 5G teknolojisi ile neler yapılabileceğini anlattı.
Hande Ocak Başev
WSI Londra ve Türkiye Operasyonlarından Sorumlu Yönetici Ortağı ve Galatasaray Spor Kulübü Derneği'nin ilk kadın CEO'luğunu yapmış olan Hande Ocak Başev "Mühendislikten Yapay Zekâ Mimarlığına Yeni Bir Yolculuk" başlıklı sunumunda eksik parçanın peşinde koşarak Puzzle'ı tamamladı. Altı parçalık Puzzle, "Merak-Sistem Düşüncesi-Veri-İnsan-Organizasyon-Disiplinlerarası Düşünme" ile tamamlanıyordu. YZ doğmuyor, inşa ediliyordu. Geleceğin en değerli insanlarının en çok şeyi bilenler değil, farklı dünyaları birbirine bağlayanlar olacağını söylüyordu.  
Zafer Küçükşabanoğlu
Türkiye’nin ilk resmi yapay zeka Derneği olan Yapay Zekâ Politikaları Derneği AIPA Kurucu Başkanı Zafer Küçükşabanoğlu "Yapay Zekâ Çağında Ekonomiden Topluma, Devletten Bireye Uzanan Dönüşüm" başlıklı sunumuna konuşmacılar arasında tek erkek konuşmacı olduğuna dikkat çekerek başladı. Konferans için Ankara'dan geldiğini ama Kastamonulu olduğunu ve ilk Türk kadın mitinginin 10 Aralık 1919 tarihinde Kastamonu'da yapıldığını özellikle belirtti. Sunumunda dünyanın yepyeni bir sayfaya geçtiğini, bu geçişte 'Korku-Kaygı-Belirsizlik' tarafında mı, yoksa 'Heyecan-Merak-Fırsat' tarafında mı olacağımızı seçmemizi, dünyanın 'Tarım Devrimi-Sanayi Devrimi-Elektrik-Bilgisayar-İnternet-Yapay Zekâ' olmak üzere teknolojik gelişim tarihini, her dönemde bazı insanların değişimi tehdit, bazılarınınsa fırsat olarak gördüğünü, tarihi değişime direnenlerin değil, değişimi anlayanların ve yönetenlerin yazdığını anlattı.
Zamanında hesap makinesi için insanı tembelleştiriyor denmişti. Bugün aynı şey YZ için söyleniyordu. 
Sanayi Devrimi sırasında işlerini elinden alacağını düşündükleri için işçiler makineleri kırmış, fabrikaları protesto etmişti. 
Şimdi de korkulduğu gibi YZ çalışanların yerini almayacaktı. Korkulduğu gibi 'YZ'yı kullanan çalışanlar' kullanmayanların yerini alacaktı.
Bir Çin atasözündeki gibi; değişim rüzgârı esmeye başladığında bazıları duvar örer, bazıları yel değirmeni yapardı.
Türkiye Yapay Zekâ Eylem Planı 2026-2030, YZ'yı takip eden değil, yön veren ülkeler arasında olmayı hedefliyordu.
Dünya Tekno-Feodalizm içerisinde iken yeni çağın toprağı veri, kaleleri ise platformlardı. Teknoloji nötr değildi. Gücün kimde toplandığı geleceği belirliyordu. En güçlü şirketlerin yerini en güçlü bireyler almıştı. YZ çağının en büyük fırsatı küçük ekipler değil, tek kişilik devlerdi. Onlar daha az ekiple daha hızlı ilerliyor ve daha büyük etki yaratıyorlardı. Geleceğin kazananları ekiplerini büyütenler değil, kendi potansiyelini YZ ile katlayanlar olacaktı. Artık rekabet değil, REKABERLİK zamanıydı. Geleceğin kazananları iş birliği kuranlar olacaktı. Çünkü rekabet bizi ileri, rekaberlik ise geleceğe taşırdı. Devlet de girişimci olmalı ve dönüşümü yönetebilmeliydi. Yeni çağ hepimize yeni sorumluluklar getiriyordu. 
Ve; YZ'nın geleceğini algoritmalar değil, İNSANIN vereceği kararlar şekillendirecekti. 
Barış Karakullukçu
Aionire Kurucu Ortağı, Arena Technology Yönetim Kurulu Üyesi, Yapay Zeka ve Teknolojileri Derneği Yönetim Kurulu Başkanı ve TUBİSAD Yönetim Kurulu Üyesi Barış Karakullukçu "Sistem Tasarımından Geleceğin İnşasına, Yapay Zekâ Çağında Kadın Mühendisler" başlıklı sunumunda otuz yıllık meslek hayatındaki başarılarla dolu yolculuğunu anlatırken, erkek dünyası içinde var olabilen bir kadın olmaktaki "farkın" eğitim hayatının ilk yıllarından başlamış ve öyle de devam etmişti. O hep ilk sıralardaydı.
30 yıllık küresel kariyerinde 25+ ülkede 100+ dönüşüm projesine imza atmıştı. 
Gençlerin 'Hangi mesleği seçsem ki YZ o mesleği yok etmese' sorusunun doğrusunun, 'Hangi beceriler beni her konuda başarılı kılar' olduğunu; eskiden onlarca yıl süren uzmanlıkların ömrünün artık kısaldığını, bir becerinin tazeliğini koruma süresinin yarıya indiğini; YZ'nın bir otorite değil bir ayna, bir onaylama merkezi değil bir itiraz ortağı olduğunu; artık parçayı değil bütünü tasarlamak gerektiğini, değerin parçalar arasındaki bağlantıda olduğunu; 'Empati-Etik Karar-Kapsayıcılık' gibi köklü becerileri masada tutmak gerektiğini; sadece tek bir girişim değil bir ekosistem inşa etmek gerektiğini; temsilin bir değer meselesi değil, bir performans meselesi olduğunu; mühendisliğin bir kalıp değil bir düşünce biçimi olduğunu, o yüzden her alana taşınan bir zihin inşa etmek gerektiğini; YZ'nin peşinde sürüklenmek yerine onu yönetmek gerektiğini; geleceği bekleyenlerin değil, doğru stratejik hedefler çizip pes etmeden çalışanların şekillendireceğini söyledi. 
Ayşe Köksal • Emine Erdem • Çiğdem Kıral
Konferansın son bölümü ‘İlham Veren Kadınlar Paneli’ne ayrılmıştı. Paneli, TÜMKAD Yönetim Kurulu Üyesi Ayşe Köksal yönetti. Panelin iki konuğu olan SEDEFED Yönetim Kurulu Başkanı, TÜRKONFED Başkan Yardımcısı, GEN Türkiye Başkan Yardımcısı Emine Erdem ile Hatay Kadın Girişimciler Derneği Yönetim Kurulu Başkanı ve KEBO A.Ş. Başkan Vekili Çiğdem Kıral liderlik yolculuklarını ve deneyimlerini paylaşarak kendilerini dinleyen genç mühendislere ilham verdiler.

Emine Erdem büyürken üç kız kardeş olarak hep meraklı, hep sorgulayıcı ve hep paylaşımcı olduklarını, üniversite seçiminde kimya bölümünü teğet geçtiğini, her zaman adalet duygusu ile yaşadığı için 'hukuk'u seçtiğini, başarının çok güzel olduğunu ancak artık başarı ve mevkinin ötesine geçerek hayatlara dokunmanın kendisine daha büyük değer kattığını, İZ bırakmanın daha kıymetli olduğunu düşündüğünü söyledi. 
O da hayatı dert edinenlerdendi ve dertlere derman olmak için her yere koşuyordu...
Ayşe Köksal • Emine Erdem • Çiğdem Kıral
Hataylı Çiğdem Kıral eğitim hayatının ardından, annesinin 'şehir dışına kız vermeyeceğini, ne yaparsa memleketinde yapması gerektiğini' söylediğini anlatarak başladı konuşmasına. Sonra da yemek yemeyi ve yemek yapmayı seven bir Hataylı olarak eşi ile birlikte yemek işine nasıl girdiklerinin öyküsünü anlattı.
Tavuk döner işine 1996'da başladıkları zaman epey bir yenilgi aldıklarını ama pes etmediklerini, 2012'de kurulan modern üretim tesisleriyle birlikte kalite standartlarını yükselttiklerini ve %100 Türk markası olarak 2016'dan itibaren Türkiye genelinde şubeler açmaya ve özel lezzetlerini daha geniş kitlelere ulaştırmaya başladıklarını söyledi. Başarı için inanç ve yılmamak önemliydi.
Başarılı olmak için başarısız da olmak gerekirdi...
Sabah 10:00'da başlayan konferansın sonuna gelmiştik. Saat 16:00'yı geçip 17:00'ye ilerlerken herkes yorgun ama herkes mutluydu. 
Konferans boyu epeyce bilgi yüklenmiş, ufkumuz biraz daha açılmış, ağımız biraz daha genişlemiş, fotoğraf galerimizdeki fotoğraflar biraz daha artmıştı.
TÜMKAD Yönetim Kurulu
TÜMKAD Komisyon Başkanları
Eve döndüğümde bunları önce kendime sonra okuyanlara anlatmam ve konferansın izini bırakmam lazım diyerek başladım yazmaya.
Yazarken dinlediklerimi tekrar ettim ve öğrendiklerimi perçinledim.
Sonra da iç sesim aldı sazı eline ve başladı konuşmaya. Varın bakın neler söyledi:

Mühendislik Tercihinde Kadınlar
Üniversitelerimizde  mühendislik okuyan kadın erkek oranını merak ederek sevgili ChatGPT'ye sordum. 2025-2026 eğitim öğretim yılında toplam 516 bin 471 mühendislik öğrencisi varmış (2016 yılında bu sayı 146 bin 766 imiş) ve bu öğrencilerin %31,6'sını kadınlar oluşturmakta imiş. (2022'de %28,1, 2023'te %28,7, 2024'te %29,7, 2025'te %30,6 kadın) 
Yani son 10 yılda mühendislik programlarında öğrenim gören kadın öğrencilerin sayısında %11,1'lik bir artış kaydedilmiş. 
Topuk seslerini duyuyorsunuz değil mi? Korkmayın, kadınların sezgi ve becerilerini önemseyin ve onlarla el ele verin. 
Kadınlar annelik, eşlik, ev kadınlığı, kız evlatlık derken erkeklerden daha fazla çalışmak zorunda kalıyorken onlara bir çelme de siz takmayın.
Sizinki düz, kadınınki engelli koşu. Oradaki engel siz olmayın. 
"Ama kadının en önemli görevi annelik!" demeyin hemen.
Devlet, çalışan anne babanın çocuğuna kucak açarak işleri kolaylaştırabilir. Çalışan kadın doğum için ayrıldığında onun yerine geçici bir çalışan alarak yerini koruyabilir. Böylece çocuğunu belli bir çağa getiren kadın işine kaldığı yerden devam edebilir.
Nihayetinde kadınları çalışan tek ülke biz değiliz değil mi?
 
YZ Hızlı mı Yavaş mı?
'Yapay Zekâ'nın hem hızla ilerlediği hem de bu hız çağında yerinde sayıyor gibi göründüğü, bu gelişmeye hem şaşırılan hem çok çabuk kabul edilen hem de sıradanlaşan zamanlarda; ona hem hayatımızda yer vermek hem de ondan korunmak derdindeyiz.
Malum; bilinmeyen her daim korkutucudur. Öğrendikçe korku azalır, verim artar.
Bu arada dünya yapay zekâ derken biz hâlâ kadın demeyeceğiz herhalde değil mi? Korkarım 'kadın'ı aşamazsak robotları da kadın-erkek olarak üretip, kadın robotları evde, erkek robotları dışarıda konumlandıracağız. Yapay Zekâ buna izin verir mi bilmem ama Ufuk Tarhan'ın anlattığı Rodin'in Düşünen Adam heykelini kadına çevirememe hikâyesine bakacak olursak, o da içimizdeki hain olabilir.
Bilginin ve becerinin cinsiyeti olmaz ama gel de anlat. 
Biliyoruz ki erkek dünyası trafik dahil kadınların etrafta dolaşmasını pek istemez.
Albert Einstein ile eşi Mileva Marić'in hikâyesi bir çeşit cinsiyetçi ego savaşıdır. Büyük gözlü resimler çizen ressam Margaret Keane ve tabloların altına "Keane" imzasını atarak eserleri sahiplenen eşi Walter Keane kadının emeğine çökme hikâyelerinde önemli bir yer tutmaktadır.  Bir dönem yazıları kendisinin yazdığını gizlemek zorunda kalan Frankenstein romanının yaratıcısı Mary Shelley ona keza. 
Bir de 29 bilim insanlarının bir arada poz verdiği 1911 tarihli o meşhur fotoğraftaki tek kadın bilim insanı olan Marie Curie'dir. Zamanında Curie'nin tamamı erkeklerden oluşan Fransız Bilim Akademisine üyeliği bir oyla reddedilmiş, o da cinsiyetçi ayrımdan nasibini almıştı. 1903 ve 1911 yıllarında olmak üzere iki Nobel Kimya Ödülüne sahip tek kadın olmuş, tarihe adını kazınamayacak kadar derin ve pırıl pırıl parlayan altın harflerle yazdırmıştı. 
* Belçikalı bir sanayici olan Ernest Solvay, uluslararası bir fizikçiler kongresi düzenler. Kongrede Schroedinger, Heisenberg, Bohr, Planck, Einstein gibi çok ünlü fizikçilerin yanında Marie Curie de vardır.

Bazen İstenen ve Bazen İstenmeyen Kadın
Kadınlar genelde mühendislik alanında pek istenmez, en azından daha masa başı mühendisliklere yönlendirilir. Ama bir de madalyonun diğer tarafı var. Bir üniversitede kızların tercih etmediği bölümde okuyan erkek öğrencilerin bu bölümlerin kızlar tarafından tercih edilmemesine içerleyip, erkek erkeğe okumaktan bıktıklarını söyleyerek pankart açmalarını ve kızları o bölümlere davet etmelerini hatırlıyorum. Esprili bir serzenişti yaptıkları.
Da; birlikte okumaktan keyif aldıkları kadar ileride birlikte çalışmaktan da keyif alsalar keşke değil mi?
İkinci Dünya Savaşı bittikten sonra savaştan dönen erkeklerin, savaş sırasında büyük yararlılık gösteren kadınlara, "Haydi artık evinize!" dedikleri gibi, kadınları sadece kadın oldukları için başka bölümlere yönlendirmeseler. 
Ki ne o gün o kadınlar evlerine döndü, ne de bugün bu kadınlar istedikleri bölümü okumaktan vazgeçirilebilir. 
Haliyle erkeklerin isteyip istemediğine göre şekillenecek değil bu hayat. YZ ile olduğu gibi kadın ve erkek ortak hareket edecek.
Ve gelecekte ORGANİK İNSAN kıymetlenecek.
Organikliğimizi, doğallığımızı, duygularımızı, masumiyetimizi, kısacası insan olma hasletlerimizi kaybetmeden de her şey olabiliriz.
Her yeniliği kullanalım ama ne aklımızı kiraya verelim ne de kalbimizi.
Çünkü teknoloji ne kadar gelişirse gelişsin İNSAN hepsinin üzerinde olacak. İyiyi de kötüyü de her zaman insan belirleyecek.
Eğer paçayı kaptırırsa da kendi sonunu getirecek...
25 Haziran 2026 / C.E.Y.

Mini araştırmaca, hazıra konmaca
Tarihteki kadın mühendisleri araştırırken, Murat Kuter'in 20 Haziran 2026 tarihli ve 5. Dünya Kadın Mühendisler Günü Konferansı başlıklı yazısında şöyle bir listeye ulaştım ve bu hazır bilgiyi ondan (ç)alarak kendi yazıma ekledim:
* Ada Lovelace (1815-1852), ilk mekanik bilgisayar (Analitik Makine) üzerinde çalışır ve bu makine için ilk algoritmayı geliştirerek tarihteki ilk bilgisayar programcısı unvanını alır.
* Edith Clarke (1883-1959) elektrik mühendisliğinde çığır açan Clarke, güç sistemlerini analiz etmek için “Clarke Dönüşümü”nü ve hesaplamaları hızlandıran Clarke hesap cetvelini bulur.
* Hedy Lamar (1914-2000)ünlü bir Hollywood yıldızı olmasının yanı sıra, bir mucit ve matematikçi olarak modern Wi-Fi, Bluetooth ve GPS teknolojilerinin temelini oluşturan frekans atlamalı yayılı spektrum teknolojisinin patentini alır.
* Beatrice Shilling (1909-1990), II. Dünya Savaşı sırasında İngiliz savaş uçaklarının (Hawker Hurricane ve Supermarine Spitfire) ani dalışlarda motorlarının durmasına sebep olan teknik sorunu “RAE deliği” isimli basit ama zekice yakıt aparatı ile çözen havacılık mühendisidir.
* Stephanie Kwolek (1923-2014), çelikten beş kat daha sağlam olan ve kurşun geçirmez yeleklerden uzay giysilerine kadar pek çok alanda kullanılan Kevlar sentetik lifini icat eder.
* Martha Coston (1826-1904), mühendislik tarihi kitaplarına giren bugün hala ABD Donanması tarafından kullanılan ve Coston Flares olarak bilinen sinyal sistemi oluşturmasıyla tanınır.
* Mary Anderson (1866-1953), ön cam sileceklerini bulur. Ancak 1903’te patentini aldığı Mary Anderson’un bu icadı, ilk başlarda otomotiv endüstrisindeki pek çok kişi tarafından kabul edilmez ve 1917’de başka bir kadın, Charlotte Bridgwood, ilk otomatik ön cam sileceğinin patentini alır.
* Amerikalı Sarah Tabitha Babbitt (1779-1853) makine mühendisliği alanında dünyanın kadın mühendislerinde ilk sıralarda yer alanlardan biridir. Aralarında daire testere, dönen tekerlek başı, takma dişler gibi birçok etkileyici icada imza atan Tabitha, 19. yüzyılda Massachusetts’te erkeklerin odun kesmek için harcadıkları boş zamandan etkilenerek, kereste kesmek için suyla çalışan bir makineye bağlanabilen bir daire testere geliştirir.
* Emily Warren Roebling (1843-1903) 1883’te tamamlanan Brooklyn Köprüsü’nün yapımındaki rolü ile, zamanının en başarılı kadın mühendisleri arasında yer alır.
* Lilian Gilbreth (1878-1972) endüstri mühendisliği ve psikoloji alanında eşi ile birlikte öncü isimlerden biridir. Lilian Gilbreth, American Society of Mechanical Engineers’ın ilk kadın üyesi olur. Lilian Gilbreth, uzun yıllar General Electric ile mutfak ve ev aletlerinin tasarımını geliştirmek için çalışır.
* Beulah Henry, 1920’ler ve 1930’larda aralarında bobinsiz dikiş makinesi, esnek kolları olan bir oyuncak bebek, içinde radyo olan bir oyuncak bebek ve karbon kağıdı olmadan birden çok kopya yapan bir daktilo icat eder.
* Afro-Amerikan bir mucit olan Alice H. Parker, 20. yüzyılın başlarında doğal gaz kullanan bir merkezi ısıtma sistemi yaratma patenti alan ilk kadın ve ilk siyahi kadındır.
* Sarah Guppy (1770-1852) kadın mühendisler için bir rol modeldir. Sarah Guppy, 1811 yılında bir köprünün patentini alan ilk kadın mühendis olur.
* Edith Clarke (1883-1959) 1918’de Massachusetts Institute of Technology’den elektrik mühendisliği derecesi alan ilk kadındır.
* Katharine Burr Blogdett (1898-1979) Cambridge Üniversite’sinde fizik alanında doktora alan ilk kadın olan Blodgett, gözlüklerden teleskoplara ve kameralara kadar devrim yaratan gelişmiş cam mercek teknolojisinin yaratıcısıdır.
* Josephine Cochrane (1839-1913) 1870’lerde ticari olarak başarılı olan ilk otomatik bulaşık makinesini icat eden kadındır.
* Mary Beatrice Davidson Kenner (1912-2006) Afro-Amerikalı siyahi mucit, resmi bir eğitim almamasına ve kariyeri boyunca ırkçılıkla mücadele etmesine rağmen, kadınlar için ortak bir sorun olan adet kanının giysilere sızmasını önlemeyi sağlayan hijyenik kemeri 1920’lerde icat eder.
* Ellen Ochoa (1958-...) sadece ünlü kadın mühendislerden biri değil, aynı zamanda eski bir astronot ve Johnson Uzay Merkezi’nin şu anki direktörü. Üç icat olarak bilinen icatların ortak yaratıcısı. Her buluş bilim adamları tarafından uzaydan gelen görüntüleri daha rafine bir şekilde görmek için kullanılıyor. Bunlar arasında optik bir nesne tanıma yöntemi, gürültüyü gidermek için bir yöntem ve bir optik inceleme sistemi bulunuyor. Dünyadaki ilk İspanyol kadın astronot. Ayrıca NASA’nın Johnson Space Center’ın direktörlüğünü alan ikinci kadın.
* Sabiha Rıfat Gürayman, Türkiye‘nin ilk kadın mühendisi ve aynı zamanda ilk kadın inşaat mühendisidir. Anadolu’da köprüler inşa eden ilk kadın mühendistir ve Anıtkabir inşaatında 9 yıl boyunca baş kontrol mühendisi olarak çalışmıştır.
* Nezihe Önyay, Türkiye’nin ilk kadın elektromekanik mühendisi unvanına sahip öncü isimdir.
* Altan Edige 1953 yılında İstanbul Teknik Üniversitesi İTÜ’den mezun olan Türkiye’nin ilk kadın makine mühendisidir.
* Prof. Dr. Remziye Hisar, Türkiye’nin ilk kadın kimyageri ve kimya mühendisidir.
* Binnaz Zehra Sert, 1952 yılında İstanbul Üniversitesi Orman Fakültesi'nden mezun olan Türkiye’nin ilk kadın orman mühendisidir.  
* Prof. Dr. Nuriye Pınar Erdem, Türkiye’nin ilk kadın jeoloğu ve deprem uzmanıdır.
* Fatma Hikmet İşmen, Türkiye’nin ilk kadın ziraat mühendisidir.
* Melek Erbul, Hürriyet Sırmaçek, Mülhime Yazar, Cahide Ardop gibi isimler de ilk mühendis kadınlarımızın arasında yer alır.

Mini not:
Kapak fotoğrafı için ChatGPT'ye içinde 'mühendis kadın ve yapay zekâ' olan bir fotoğraf yap demem yetti. 
Shutterstock ya da Shopify gibi ücretli fotoğraf platformlarının da sonuna mı geldik ne?

Gönderen zaman: Hiç yorum yok:

24 Haziran 2026 Çarşamba

Had Safhada Öfke Dönemi

Guernica • Pablo Picasso
Dünya tarihi İlk Çağ, Orta Çağ, Yeni Çağ olarak sıralanırken, yaşadığımız şu çağı eminim ki Saçmalama, Kötülük, Vahşet, Ahmaklık ve Öfke dönemlerine ayıracaktır. 
Birbiri ardına dizilen ve birbirinin içine geçen bu dönemlerde efendice yaşamak gittikçe ağırlaşırken, efendilikten bihaber büyük kitle önce birbirini, sonra çevresini boğmakla meşgul.
Hani daha insancıl, hani daha kibar, hani daha anlayışlı, hani daha saygılı, kısacası hani daha iyi olacaktık!
Daha saçma, daha kötü, daha vahşi, daha ahmak ve daha öfkeli olduk çıktık.
Söyleneni ve yazılanı anlamayan, karanlık odalarda yaşarken dışarıdaki aydınlıktan habersiz, dünyayı o karanlıktan ibaret sayan, bazıları dışarı çıkmadığı için atıl, bazıları dışarı çıkamadığı için öfkeli, çoğu da dar penceresinden ve karanlık dünyasından gördüklerine kızgın.

"Neden" ufak tefek şeyler?
Memlekette Hukuk, Eğitim, Ekonomi, Siyaset, Spor, Sanat alt üst olmuşken sen neden bu ufak tefek şeyleri yazıyorsun diyeceksiniz? 
Belki hepsinin altında yukarıdakiler yattığı ya da belki herkesin üzerine yukarıdakiler çıktığı ve gün gelir her şey düzelir de bozulan zihniyet nasıl düzelir diye dertlendiğim için  gidip gelip bunları yazıyorum. 
En masum, en zararsız bir paylaşımın altına bile neler yazıldığını siz de görüyorsunuz. O yazılanları hangi sosyolog, hangi psikolog, hangi bilim insanı açıklayabilir? Yazılanlar öyle kötü, öyle öfke dolu, öyle acımasız, öyle konudan uzak ki, 'arkadaşım sen bunu nerenle anladın acaba?' diyor insan.
Öngörüsüz ve iki adım sonrasını hesap edemeyenlerin sebep olduğu ölümler, toplum kurallarına aykırı davranan birinin uyarılmasının "başı kapalı bacım"a varması, trafikte yol verdin vermedin dalaşmaları; şiddet, kavga, cinayet, her şeyi başka tarafından anlamak daha doğrusu anlamamak bu dönemin en büyük sıkıntısı. 

Evrilen Baş Örtülü Şahıs
Bu toplum başı kapalı insana saygı duyar, onun seçtiği muhafazakâr yaşama biçimine karışmaz, bilge sohbetlerini büyük bir hazla dinler, mütedeyyin duruşunu örnek alır(dı).
Ta ki cahil ve küstah bir kesim gelip tüm değerleri alt üst edene kadar bu böyleydi. Onların muhafazakâr hayat anlayışı sadece başını örtmekle kaldı. Terbiyesizlikleri, görgüsüzlükleri, hiçbir şey öğrenmeyişleri tepki ile karşılanınca kendilerini "başı kapalı bacım" a ve "türbanıma laf söyledi" anlayışına bağlar oldular. 
Kimse onların başının açık ya da kapalı olmasıyla ilgilenmiyordu oysa. Başlarını kapatmalarını idrak edemeyişlerini, muhafazakâr bir hayat yaşamayışlarını, toplum kurallarını hiçe sayışlarını eleştiriyordu. 
İnsan bilmiyorsa da öğrenirdi. 
Önce kendimizi sonra da çitlediği çekirdeğin kabuklarını yere saçanları kınayıp onları medeniyete alıştırmaya çalışırken onları mumla arar olduk. Çünkü artık etrafta karpuz kabuklarından bebek bezlerine kadar ne ararsan var. Çöp kutusu de ne? Her yer çöp mahalli!
Kıyafetler desen herkes ayrı bir uçta geziniyor.
Kimisi don sutyen, kimisi tırnağına kadar kapalı. 
Mini şortlardan fırlayan poposunun yanaklarını sallayarak gezen ile göğüs dekoltesini insanların gözüne soka soka gezene bir laf etsen, "Ben özgürüm, kıyafetime karıştırmam, sana ne!" diyor.
Denize değil, havuza haşema ile girmek isteyene bir şey desen, "Vayyy, biz havuza giremeyecek miyiz? Bakın bizi ayırıyorlar!" diyor.
Sonrası sosyal medyaya düşüş, öfke çukuruna itiliş, orada darbe üzerine darbe alış, devlet organlarına yansıma ve ardından da tutuklama...
Hoppalaaa!
Otobüslerde tekmelenen şortlu kızlara, kapkapalı kadınlar tarafından tartaklanan tişörtlü kızlara, el ele gezen genç sevgililere saldıran namus bekçisi tiplere kimse ellemiyor. Yaptıkları kendilerince yanlarına kâr kalıyor. 
Karşılıklı öfke büyüyor ve bir kıvılcımla alevleniyor.

Kıyafete Karışmaca
Medenî insan nerede nasıl giyineceğini, nerede nasıl davranacağını bilen insandır. O insan ses tonundan elini koluna, bakışından adım atışına kadar kendine hakimdir.
Eğitim şart deriz de, okumuş etmiş eğitimli insanların pek çoğu da bu detayları bilmiyor. Anlıyorsun ki bu incelikleri evinde öğrenmemiş, dışarıda öğrenmeyi de akıl etmemiş. Oysa günümüzde görgü kuralları üzerine yayın yapan pek çok sosyal medya hesabı var. İnsan onları dinledikçe bilmediği ne kadar çok şey olduğunu görüp hepsini öğreniyor. Yeter ki öğrenmek istesin...
En son şahit olduklarımdan birkaç detay vereyim hemen. Bir konferans ya da konser salonuna elinde çay-kahveyle girilmez.
Kapalı alanlarda güneş gözlüğü tepede gezilmez. Hele de resmî bir ortamda sahneye çıkılacaksa o gözlük kenara bırakılır, öyle çıkılır. Sinema, tiyatro, konser, konferans, panel gibi yerlerde yüksek sesle konuşulmaz. Hatta sohbet hiç edilmez.
Lakin bunların doğru yapılmamış olması öfkeyle karşılanıp karşı taraf ölümüne taciz edilmez. Bunlar yüzünden kimseye saldırılmaz. Kimse dava edilip tutuklanmaz. 

Öfkemiz kime?
Birbirimize karşı duyduğumuz bu öfkenin aslı kime diye sormak istiyorum. 
İnsan insana öfke duyuyor anlıyorum da, hayvanlara, ağaçlara, çiçeklere neden öfke duyuyor onu hiç anlamıyorum.
Bir Caretta caretta'yı ayağına kaldırım taşı bağlayarak denize bırakmak nedir mesela? Denizde yüzen bir yunus balığını kurşunlamak nedir? 
Kedi ve köpeklerin gördüğü eziyet ise saymakla bitmez. 
Caretta carettaların yuvalarını işaretlemek için araştırmacılar tarafından konulan ve üzerinde uyarı yazısı bulunan kafesleri mangala çevirmek nedir? 
Ya da orman yangına sebep olacak işler yapmak; ormanda mangal yakmak, sönmemiş sigarayı pencereden fırlatmak nedir?
Hiçbir şey yapamayınca en basitinden yol kenarında insanın yüzüne sevimli sevimli bakan menekşeleri yolmak nedir?
Nedir güzel olan her şeyi ezmek, çiğnemek, koparmak, tekmelemek, boğmak, kesmek, vurmak, öldürmek, yok etmek?
Nedir bu öfke?
Ulaşamadığı ciğere mundar demek midir?
Yoksa maruz kaldığımız bu öfke tepeden başlayan bir öfke seli midir?
Ki prompterlara yazılan metinler öfke sözleri ile bezeli ve insanlar da aynı öfkeyi birbirlerine duyup, birbirlerine ölümüne saldırıyor. Büyüklerimiz sevgi dili yerine öfke dili kullanıyor. Ancak sanki sürekli birbirlerine saldıran onlar değilmiş gibi tenhalarda el ele göz göze, aman efendim canım efendim sarmaş dolaş olunuyor.
Olansa topluma oluyor.

Pişman değil, üzülmüyor, utanmıyor
Öfkeyle kalkan zararla oturur derdi büyüklerimiz. Keskin sirke küpüne zarar derlerdi. Bir anlık öfkeyle aldığın can, verdiğin zarar öfken geçince pişmanlık getirir, öldürdüğün toprakta, sen mapusta çürürsün, ölenin ailesi de perişan olur, senin de derlerdi. Yanında kesici delici ateşli silah taşıma derlerdi.
Geldiğimiz noktada herkesin belinde tabanca, elinde pompalı tüfek, bıçak, pala, döner bıçağı, ne Allah verdiyse artık. Arabalarda levyenin yerini Beyzbol sopası almış. Ülkede beyzbol sporu yok ama sopası var. Beyin patlatmaca, kol bacak kırmaca en basit spor olmuş çıkmış. Bir kişiye on kişi dalmak da cabası.
Gerçek suçlular ve kötüler saldırganlıkları ile hayatta kalırken, kimseye zararı olmayan insanlar patır patır öldürülüyor.
Kadın cinayetleri artık sokak ortasında, evladının, ana babasının gözü önünde işleniyor. 
Lakin suçlular asla ama asla pişman olmuyor.
İlk suçunda alıp hapse koyuyorsun, tahliye olur olmaz kaldığı yerden devam ediyor. Utanmak ne kelime, yaptıkları ile gurur duyuyor. Kaç "leşi" olduğunu omzunda apolet gibi taşıyor.
Öfke batağı herkesi içine çekip yutuyor. Bu girdapta herkes boğuluyor.

Tahrik eden ve aşağılayan ben değilim
Espriden ve ironiden anlamayan kompleksli ve ezik bir topluluk olduk sonunda. Bunu söyleyince de "Halkı kin ve düşmanlığa tahrik veya aşağılama suçu" ile suçlanmak var.
Hey! Halkı kin ve düşmanlığa sevk eden ben değilim, benim sözlerim yüzünden savaş çıkmadı. Aşağılık olmayan kimseyi de aşağılamıyorum, hatta olanları bile aşağılamıyorum. Sadece durum tespiti yapıyorum.
Benim öfkem fakir zengin, güzel çirkin, açık kapalı, diplomalı diplomasız, kadın erkek, genç yaşlı, dinli dinsiz olmasına değil; gerilemeye, duyarsızlaşmaya, vahşileşmeye, kabalaşmaya, arsızlaşmaya, terbiyesizleşmeye, saygısızlaşmaya.

Nedeni var çaresi yok! (mu?)
Maalesef ki bunların arkasında fakirleşme ve fakir tutulma, eğitimsizleşme ve eğitimsiz bırakılma, aşağılanma ve aşağılık olmayı sıradanlaştırma var. 
Adil olmayan bir hayat içinde insanlardan adaletli, insanca yaşamayanlardan insanca davranış bekliyoruz.
Efendi davranışlardan gittikçe uzaklaşırken kendimizi, yeni normal olarak distopik romanlarda okuduğumuz bu hoyrat ve öfkeli hayatın içinde bulduk.
Akran zorbalığından iş yeri zorbalığına, evlilikten birlikteliğe, komşuluktan akrabalığa herkes birbirini zorbalar, öldürür ya da ölmesine sebep olur oldu.
İyi olmadı. Çok kötü oldu.
Belki de; siz birbirinizi imha edin, geri kalanları biz toplarız dercesine istenen buydu ve sonunda istenen oldu.
Üzgünüm; kendimize gelmez ve birbirimize sarılmazsak her geçen gün daha da dolaşan bu sarmaldan çıkamayacağız...
24 Haziran 2026 / C.E.Y.

Had Safhada Öfke Dönemi / 24 Haziran 2026

Kaybettiğimiz değerler üzerine yazdığım yazılardan sadece birkaçı:
İncelikler Yüzünden / 27 Kasım 2010
Susamam, Susmam! / 7 Eylül 2019
Zam-bak Zum-bak! / 24 Ocak 2020
Mutsuzum / 14 Şubat 2020
Ayvatoğullarıgiller / 29 Mart 2021
Dip! / 13 Ağustos 2021
Dipsiz Kuyu / 31 Temmuz 2023 
Şaşırmıyorum! / 16 Aralık 2023
Boynun Eğri! / 26 Mayıs 2024
Gönderen zaman: Hiç yorum yok:
Kaydol: Kayıtlar (Atom)