 |
| Garip Ay • Ebru mapping |
Hadi gelin bugün her şeyi arkamızda bırakalım ve annelerin
çocuklarıyla birlikte katıldığı ve Anneler Günü'ne denk gelen 'Neşeli
Ayaklar Anne Çocuk Doğa Kulübü'nün etkinliğine gidelim. Eğitimci Şenol
Gül'ün yarattığı ve sekiz buçuk yıldır sürdürdüğü, benim
de kendilerini sosyal mecralarda takip ettiğim ve neredeyse her
görüşmemizde 'bir etkinliğinize katılacağım' dediğim ama bir türlü
katılamadığım 'çocuğunu kap gel' tadındaki etkinliğe nihayet
katılabildim. Çocuklarını büyütmüş bir anne olarak katıldığım etkinlikten en az
onlar kadar ben de keyif aldım.
Leylek Leylek Havada
İlk durağımız Uluabat Gölü kıyısındaki Avrupa Leylek Köyü Eskikaraağaç oldu. Burada Adem Amca ve Yaren Leylek ile buluştuk. Adem Amca köyün meydanındaki heykellerinin önünde Yaren ile olan hikâyesini anlattı.
Yaren nerede diye bakınırken kendisini Adem amcanın evinin
bahçesinde gördük. Bahçeye girmeden ve onu ürkütmeden karşıdan izledik.
Köy meydanına geri dönüp Eskikaraağaç Köyü Kadınları
Çevre Koruma ve Kalkındırma Derneği EKADER kadınlarının el
emeği olan pişiler ve gözlemelerle kahvaltı edildi. Ardından da kuşların
göç yolu üzerindeki bu köyde yer alan, Uluabat Kuş Müzesi ziyaret
edildi.
Bugün KUŞ'çuyuz
Genelde daha zorlu yürüyüşlerin olduğu etkinlik bugün "kuş" üzerineydi ve daha hafifti. Eskikaraağaç'tan ayrılıp İzmir istikametine doğru yol alarak Karacabey çatrağından Bandırma'ya yöneldik. İkinci durağımız Manyas Kuş Cenneti Millî Parkı'ydı.
Bu etapta çocukları ön koltuklara alan Şenol Gül yol boyu derslerde işledikleri doğal hayat bilgilerini canlı olarak sohbet tadında tekrar etti. Bu sayede çocuklar sıkılmadı, mideleri bulanmadı, kimse telefonun ekranına takılıp kalmadı. Şenol Gül çocuklara sorular sordu, cevaplar aldı, hep birlikte konuyla ilgili yorumlar yapıldı. Arkada otururken soruların bazılarını kendi kendime cevapladım, bazılarını bilmiyordum öğrendim, bazılarını unutmuştum hatırladım. Bu bahaneyle ben de bilgi hazineme epeyce katkı yaptım.
Manyas Kuş Cenneti'nde Şenol Gül'ün hazırladığı minik bir sürpriz ile önce Anneler Günü kutlandı, sonra da Kuşcenneti Müzesi ziyaret edildi. Müzede bazıları canlı bazıları bant kaydı olan görüntüler eşliğinde dev ekranda yaklaşık yirmi dakikalık bir sunum yapıldı.
Kuşlar, üç tanesi gözlem kulesinde olmak üzere gölün
etrafındaki sekiz kamera ile izleniyormuş. Diğer kuş türleri kaydedilmiş
videolar ile tanıtıldı. Kuşların üreme dansları,
avlanmaları, beslenmeleri, yavrularını beslemeleri, göç hazırlıkları, uçuş
özellikleri ve bu doğal ortam içindeki davranışları anlatıldı.
Manyas Gölünün bulunduğu bölgenin tarihi çok ama çok eskilere gidiyor. Bölgede ilk insan yerleşimi M.Ö. 4 binlere tarihleniyor. Biz o kadar geriye gitmeyelim ve buranın park haline dönüşmesinin tarihine bakalım.
 |
| Prof. Dr. Curt Kosswig • Dr. Leonore Kosswig |
Böylece ülkemizde "A Sınıf Diploma"ya sahip ilk ve tek Milli Park olmuş. 1994 yılında Türkiye'nin Ramsar (özellikle su kuşları yaşama ortamı olarak uluslararası öneme sahip sulak alanların korunması) sözleşmesine taraf olmasıyla birlikte, öncelikle 10.200 hektarlık alan; 1998 yılında da gölün tamamı Ramsar listesine dahil edilmiş. Kuşcenneti Milli Parkı sahip olduğunu habitat bakımından sadece Türkiye'de değil dünyada da önemli bir yere sahip.
Kuledeki asansörün çalışmıyor olması, tuvaletlerin yeterince temiz olmaması üzerine görevlilerden biriyle yaptığım kısa sohbette personel yetersizliğinden yakındı. "Biz bugün burada üç kişiyiz, yetişemiyoruz" dedi. Haksız değildi...
* Kırlangıçlar göç sırasında 10 bin km yol yapabilir.
* Kuşlar terlemez.
* Baykuşlar başlarını yaklaşık 270⁰ döndürebilir.
* Dünya genelinde 18 binden fazla kuş türü bulunmaktadır.
* Devekuşlarının boyu 3 metreyi bulabilir. Devekuşu dünyanın en büyük kuşu olmanın yanı sıra en büyük yumurtayı yumurtlar.
* Kargalar, kuşlar arasında vücutlarına oranla en büyük beyne sahip olan türdür.
* Kuzgun sekerek ilerler. Ekin kargası yürür.
* Eski zamanlarda kaz tüyleri yazı yazmakta kullanılırdı.
* Tepeli akbaba uçucu kuşların en büyüğüdür. Kanat açıklıkları 3 metreden fazla olup 5 bin metreye kadar yükselebilir. (Albatros 4 metreye ulaşan kanat açıklığı ile en uzun kanat açıklığına sahip olan kuştur. Kanatlarını sabitleyen özel bir kiriş yapısı - omuz kilidi sayesinde fazla kas enerjisi harcamadan kanatlarını açık tutmayı başarırlar. Açık deniz kuşlarıdırlar. Yumurtlamak ve kuluçkaya yatmak için karaya çıkarlar.)
* Bazı kuşlar uçarken uyuyabilir. (Albatros gibi)
* Kuşların kemikleri hava ile doludur ve hafiftir.
* İshak kuşu ülkemizdeki en küçük baykuş türüdür.
* Penguenler 45 metreden fazla derinliğe dalabilir. (Kutup ayıları penguen yemez. Çünkü Kutup ayıları kuzey kutbunda, penguenler Güney kutbunda yaşar.)
* Suya dalarak avlanan tek yırtıcı kuş türü balık kartalıdır.
* Karabatakların duruşları kendine özgüdür. Avlandıktan sonra bir süre kanat açarak dinlenir ve kanatlarını kuruturlar.
* Göçe en geç başlayan kaz türü Boz Kazdır.
* Baykuşlar bazı yiyecekleri bütün olarak yutarlar.
* Dünyanın en küçük kuşu Karayip adalarında yaşayan Arı Sinek kuşudur ve ağırlığı 1.8 gramdır.
* Flamingoların pembemsi renkleri besin kaynaklarındaki karotenoid pigmentlerinden gelir. Bu pigmentler özellikle flamingoların yediği algler ve karideslerde bulunur.
* Kuşcenneti Millî Parkında görülen nesli tehdit altındaki kuşlar Aladoğan, Dikkuyruk, Büyükorman Kartalı, Elmabaş Patka ve Sibirya Kazıdır.
* Süs kuşları yetiştiren kuş meraklısına KUŞBAZ denir. (Bu ek bilgi müzeden değil, benden.)
Çocukların, hatta büyüklerin bile en sevdiği şey oyun. Şenol Gül çocuklarla oynarken ortada öğretmen-öğrenci kalmamış, herkes "kanka" olmuştu.
Günün sonuna doğru bizi Kuşcenneti Köyü'nde bekleyen
aracımıza doğru yürürken çevrede av için heykel gibi duran ya da yerdeki hafif
uzun bitkiler arkasında pusuya yatan kuşlar gördük. Hepsinin üzerine bir de
yurdumuza Mersin'den girip Yunanistan'a geçen Akpelikan sürüsüyle karşılaşmadık
mı? İşte bu tam bir bonustu.
Etkinliğin sonunda hepimizdeki "kuş" algısı değişmiş, çeşitlenmiş, özelleşmişti...
Saat 16:00'da hareket ederek Bursa'ya döndük. Malum, yarın pazartesi. Okul var, iş var, tamamlanacak ödevler, ütülenecek gömlekler var.
"Doğaya ayak izimizden başka bir iz
bırakmıyoruz"
Manyas Kuşcenneti Parkında iken bir ara fırsat buldum ve Şenol Gül ile kısa bir sohbet videosu kaydettim. Benim soracaklarım vardı, onun da anlatacakları. Mesela, bu etkinlik neden "Anne - Çocuk" etkinliği idi?
Buyurun, Şenol Gül anlatıyor:
"Yaklaşık 20 yıldır doğa yürüyüşleri yapıyorum. Yetişkin doğa yürüyüşlerinde kadın katılımcı arkadaşların düzenli gelemediğini, evde bıraktıkları çocuklarıyla ilgili kaygı taşıdıklarını gördüm. Ya hiç gelemiyorlardı ya da ruhları rahat edemiyordu. Karı-koca değişerek gelen yürüyüşçülerden kadın yürüyüşçüler saat 10:00'da saatine bakmaya başlar. Çünkü evdeki çocuğun kahvaltı yapıp yapmadığından emin değildir. Ama erkek arkadaşın öyle bir kaygısı yoktur. Bunu düşünürken sınırlı zamanımı daha dezavantajlı gördüğüm gruplardan yana değerlendirmek gibi düşüncem oldu. Sınırlı zaman dedim çünkü öğretmenim. MEB'de çalışıyorum. Lisanslı dağcıyım. 8,5 yıldır anne çocuk faaliyetlerini yürütüyorum. Buna bir cinsiyetçi rol tarifi yapmadan, kadın faaliyeti olarak başlamıştım. Annelerin aklının çocuklarında kaldığını görünce; anneler çocuklarıyla gelsinler, çocuklarla ben ilgileneyim, anneler de rahat etsin dedim. Pazar gününü kapalı mekânda, muhtemelen bir AVM'de geçirecek olan arkadaşların nefes alacakları bir zaman dilini yaratmak, doğayla doğru temas etmelerini sağlamaktı amacım.
Bu etkinliklerde genellikle 4-5 km arası, 5 yaş grubunun dahi yürüyebileceği, tamamı orman içerisinde parkurlar tercih ediyoruz. Doğal su kaynaklarından su içiyorlar, köprülerden geçiyorlar, istasyon oluşturarak yukarılara tırmanıyorlar. 7 yıldır burada olan çocuklar var. Bundan 6 yıl önceki, 2 yıl önceki, 1 yıl önceki davranışlarıyla şimdiki davranış kodları arasındaki pozitif değişimi ebeveynler anlatıyor. Çocuklar burada verili ilişkilerin dışında, yeni ilişkilerle hareket etmeye yeteneği kazanıyor. Örneğin sınıf arkadaşları verili ilişki, apartman komşusu verili ilişki, kuzeni verili ilişki. Ama burada, serbest bir ortamdalar. Bunu kadın arkadaşlar için de çoğaltabiliriz.
Bir yürüyüşten sonra kadın arkadaşlardan küçük notlar yazmalarını istemiştim. Birisi '35 yaşındayım ve ben ömrümde kendime ait bir gün olacağını ilk kez fark ettim' yazmış. Bu bir yandan çok acı bir şey. 35 yaşında bir kadının kendine ait bir gününün olamaması ne demek? Buna vesile olduğum için inanılmaz mutluyum. Tumturaklı cümleler kurmak yerine bir kadına şunu yazdırabilmek, söyletebilmek, söyleyemese de düşündürebilmek, hissettirebilmek için tüm hafta sonlarımı verebilirim.
Her etkinlikte yanımızda eldivenler ve çöp torbaları olur. Bulunduğumuz alan kirliyse o alanı mutlaka temizleriz. Sonra etkinliğimizi yapar, bir daha temizleriz. Çünkü biz doğaya ayak izimizden başka bir iz bırakmıyoruz."
Yuvayı yapan şu Dişi Kuş!
Yazının sonunda iki kelam da ben edeyim.
Günümüzde de bir kısım kafa tarafından devam ettirilen ve mağara döneminden kalan "erkek avlanır getirir, kadın kotarır pişirir, yavrularını yetiştirir" anlayışı; kadınların içeride, erkeklerin dışarıda olması üzerine kurulmuş bir anlayış. Yıllar boyu kadınların sosyalleşmesi çay-kahve günlerine, dışarıdan görünmeyen kapalı avlulara, kına gecelerine, gelin hamamlarına, kadın matinelerine sıkıştırılmış.
Üstelik eski Türk kadını erkeklerden kaçan, evin ancak harem kısmında yaşayan bir zümre değildi. Eski Türk toplumunda kadınlar; hakları olmayan, pasif bir grup olmaktan çok uzaktı. Sosyal ve siyasî hayatın her noktasında aktif olarak yer almış, saygı gösterilmiş ve değer verilip, korunmuş bireyler olarak yaşamışlardı.
Eski Türk toplumunda hem erkek hem kadın eşit haklara sahipti ve cinsiyet ayrımı asla yapılmıyordu. Kadınlar büyük bir serbestliğe sahipti. Ata binmek, avlanmak, dövüşmek ve şaman ayinlerini düzenlemek gibi görevleri üstlenebilirlerdi. Boyları üzerinde çok etkili oldukları ve hatta devlet içinde yüksek görevlere geldikleri dönemler de olmuştu. (*)
Sözde hayat müşterek ama geri kalan her şey erkeklerin olmuş. İstedikleri gibi, istedikleri kadar ve istedikleri saatte gezdikleri sokaklar erkeklerin, boş boş oturdukları kahveler erkeklerin, şoför koltuğundan televizyon koltuğuna ve dahi makam koltuğuna kadar tüm koltuklar erkeklerin.
Ya kadın?
Kadın oturmasa da olur. Gün boyu bir o yana bir bu yana koştursun, evi temiz, ev halkını tok tutsun, görevi bu. Nihayetinde yuvayı dişi kuş yapar. O da yuvasından çıkmasın!
Yuva neden sadece kadının evde oturmasına bağlı diye zinhar sormasın.
Artık mağara devrinde yaşamıyoruz!
Zaman değişti. Köprünün altından çok sular aktı. Artık kadın da çalışıyor, kadın da kazanıyor. Artık erkeğin eli de ev işine değiyor. Hayatın müşterekliği tam da burada yerini buluyor.
Birlikte çalışıp, birlikte üretip, çocukları birlikte büyütmek, evi birlikte çekip çevirmek lazım. Üç kuruş para kazanınca bunu kadının kafasına kakıyorsan, iki kap yemek yapıp üç gömlek ütüleyince adamı canından bezdiriyorsan olmaz.
Sonuçta bu çark dönecek. Bunun için de herkes elini taşın altına koyacak. Yok öyle Kral ya da PiLeMses gibi davranmak.
Bak, Nazlı ile Yaren öyle mi yapıyor? Sırayla avlanıp yuvayı sırayla bekliyorlar ve bunu 13 yıldır böyle sürdürüyorlar. Didişmek yok, kapışmak yok, trip yok, naz yok. Birbirine yarenlik var...
Doğadan öğreneceğimiz çok şey var. Yeter ki bakmasını,
görmesini ve anlamasını bilelim. Bunu da çocukken öğrenelim, öğretelim...
Malum, ağaç yaşken eğilir. Gün gelir çocuklar da uçar gider kuşlar gibi. Doğayla hemhal olmuş çocuklar gittikleri yerlere iyilik ve güzellik götürür. İyilik ve güzellik dalga dalga yayılır.
Umut yayılır.
Neşe yayılır.
Dünya daha güzel bir yer olur...
13 Mayıs 2026 / C.E.Y.
Etkinliğin sonunda hepimizdeki "kuş" algısı değişmiş, çeşitlenmiş, özelleşmişti...
Saat 16:00'da hareket ederek Bursa'ya döndük. Malum, yarın pazartesi. Okul var, iş var, tamamlanacak ödevler, ütülenecek gömlekler var.
Manyas Kuşcenneti Parkında iken bir ara fırsat buldum ve Şenol Gül ile kısa bir sohbet videosu kaydettim. Benim soracaklarım vardı, onun da anlatacakları. Mesela, bu etkinlik neden "Anne - Çocuk" etkinliği idi?
Buyurun, Şenol Gül anlatıyor:
"Yaklaşık 20 yıldır doğa yürüyüşleri yapıyorum. Yetişkin doğa yürüyüşlerinde kadın katılımcı arkadaşların düzenli gelemediğini, evde bıraktıkları çocuklarıyla ilgili kaygı taşıdıklarını gördüm. Ya hiç gelemiyorlardı ya da ruhları rahat edemiyordu. Karı-koca değişerek gelen yürüyüşçülerden kadın yürüyüşçüler saat 10:00'da saatine bakmaya başlar. Çünkü evdeki çocuğun kahvaltı yapıp yapmadığından emin değildir. Ama erkek arkadaşın öyle bir kaygısı yoktur. Bunu düşünürken sınırlı zamanımı daha dezavantajlı gördüğüm gruplardan yana değerlendirmek gibi düşüncem oldu. Sınırlı zaman dedim çünkü öğretmenim. MEB'de çalışıyorum. Lisanslı dağcıyım. 8,5 yıldır anne çocuk faaliyetlerini yürütüyorum. Buna bir cinsiyetçi rol tarifi yapmadan, kadın faaliyeti olarak başlamıştım. Annelerin aklının çocuklarında kaldığını görünce; anneler çocuklarıyla gelsinler, çocuklarla ben ilgileneyim, anneler de rahat etsin dedim. Pazar gününü kapalı mekânda, muhtemelen bir AVM'de geçirecek olan arkadaşların nefes alacakları bir zaman dilini yaratmak, doğayla doğru temas etmelerini sağlamaktı amacım.
Bu etkinliklerde genellikle 4-5 km arası, 5 yaş grubunun dahi yürüyebileceği, tamamı orman içerisinde parkurlar tercih ediyoruz. Doğal su kaynaklarından su içiyorlar, köprülerden geçiyorlar, istasyon oluşturarak yukarılara tırmanıyorlar. 7 yıldır burada olan çocuklar var. Bundan 6 yıl önceki, 2 yıl önceki, 1 yıl önceki davranışlarıyla şimdiki davranış kodları arasındaki pozitif değişimi ebeveynler anlatıyor. Çocuklar burada verili ilişkilerin dışında, yeni ilişkilerle hareket etmeye yeteneği kazanıyor. Örneğin sınıf arkadaşları verili ilişki, apartman komşusu verili ilişki, kuzeni verili ilişki. Ama burada, serbest bir ortamdalar. Bunu kadın arkadaşlar için de çoğaltabiliriz.
Bir yürüyüşten sonra kadın arkadaşlardan küçük notlar yazmalarını istemiştim. Birisi '35 yaşındayım ve ben ömrümde kendime ait bir gün olacağını ilk kez fark ettim' yazmış. Bu bir yandan çok acı bir şey. 35 yaşında bir kadının kendine ait bir gününün olamaması ne demek? Buna vesile olduğum için inanılmaz mutluyum. Tumturaklı cümleler kurmak yerine bir kadına şunu yazdırabilmek, söyletebilmek, söyleyemese de düşündürebilmek, hissettirebilmek için tüm hafta sonlarımı verebilirim.
Her etkinlikte yanımızda eldivenler ve çöp torbaları olur. Bulunduğumuz alan kirliyse o alanı mutlaka temizleriz. Sonra etkinliğimizi yapar, bir daha temizleriz. Çünkü biz doğaya ayak izimizden başka bir iz bırakmıyoruz."
Yazının sonunda iki kelam da ben edeyim.
Günümüzde de bir kısım kafa tarafından devam ettirilen ve mağara döneminden kalan "erkek avlanır getirir, kadın kotarır pişirir, yavrularını yetiştirir" anlayışı; kadınların içeride, erkeklerin dışarıda olması üzerine kurulmuş bir anlayış. Yıllar boyu kadınların sosyalleşmesi çay-kahve günlerine, dışarıdan görünmeyen kapalı avlulara, kına gecelerine, gelin hamamlarına, kadın matinelerine sıkıştırılmış.
Üstelik eski Türk kadını erkeklerden kaçan, evin ancak harem kısmında yaşayan bir zümre değildi. Eski Türk toplumunda kadınlar; hakları olmayan, pasif bir grup olmaktan çok uzaktı. Sosyal ve siyasî hayatın her noktasında aktif olarak yer almış, saygı gösterilmiş ve değer verilip, korunmuş bireyler olarak yaşamışlardı.
Eski Türk toplumunda hem erkek hem kadın eşit haklara sahipti ve cinsiyet ayrımı asla yapılmıyordu. Kadınlar büyük bir serbestliğe sahipti. Ata binmek, avlanmak, dövüşmek ve şaman ayinlerini düzenlemek gibi görevleri üstlenebilirlerdi. Boyları üzerinde çok etkili oldukları ve hatta devlet içinde yüksek görevlere geldikleri dönemler de olmuştu. (*)
Sözde hayat müşterek ama geri kalan her şey erkeklerin olmuş. İstedikleri gibi, istedikleri kadar ve istedikleri saatte gezdikleri sokaklar erkeklerin, boş boş oturdukları kahveler erkeklerin, şoför koltuğundan televizyon koltuğuna ve dahi makam koltuğuna kadar tüm koltuklar erkeklerin.
Ya kadın?
Kadın oturmasa da olur. Gün boyu bir o yana bir bu yana koştursun, evi temiz, ev halkını tok tutsun, görevi bu. Nihayetinde yuvayı dişi kuş yapar. O da yuvasından çıkmasın!
Yuva neden sadece kadının evde oturmasına bağlı diye zinhar sormasın.
Zaman değişti. Köprünün altından çok sular aktı. Artık kadın da çalışıyor, kadın da kazanıyor. Artık erkeğin eli de ev işine değiyor. Hayatın müşterekliği tam da burada yerini buluyor.
Birlikte çalışıp, birlikte üretip, çocukları birlikte büyütmek, evi birlikte çekip çevirmek lazım. Üç kuruş para kazanınca bunu kadının kafasına kakıyorsan, iki kap yemek yapıp üç gömlek ütüleyince adamı canından bezdiriyorsan olmaz.
Sonuçta bu çark dönecek. Bunun için de herkes elini taşın altına koyacak. Yok öyle Kral ya da PiLeMses gibi davranmak.
Bak, Nazlı ile Yaren öyle mi yapıyor? Sırayla avlanıp yuvayı sırayla bekliyorlar ve bunu 13 yıldır böyle sürdürüyorlar. Didişmek yok, kapışmak yok, trip yok, naz yok. Birbirine yarenlik var...
 |
| Fotoğraf • Alper Tüydeş |
Malum, ağaç yaşken eğilir. Gün gelir çocuklar da uçar gider kuşlar gibi. Doğayla hemhal olmuş çocuklar gittikleri yerlere iyilik ve güzellik götürür. İyilik ve güzellik dalga dalga yayılır.
Umut yayılır.
Neşe yayılır.
Dünya daha güzel bir yer olur...
13 Mayıs 2026 / C.E.Y.
 |
| 10 Mayıs 2026 • C.E.Y. |
Yaren Leylek Nilüfer'e Kondu / 12 Şubat 2026
(*) İLK TÜRK DEVLETLERİNDE KADIN ALGISI VE KADIN HAKLARI - Okan Açıl
.jpg)
