 |
| Güney Özkılınç • Derya Şimşek Aksakal |
Bizim Mektep ve Zehra Budunç
Bursa Kent Konseyi Kadın Meclisi'nin, Bursa üzerine araştırma yapanların çok iyi bildiği ancak Bursalıların pek çoğunun adını dahi duymadığı, şimdi yerinde yeller esse de tarihe geçmiş pek çok ismi yetiştirmiş olan 'Bizim Mektep'in kurucusu Zehra Budunç adının, Bursa'ya imza atan pek çok kadının adı gibi, ortaya çıkması adına Mart 2025'te verdikleri teklif Bursa Büyükşehir Belediyesi Meclisi'nde onay alınca, unutulan ya da hiç bilinmeyen Zehra Budunç tekrar gündeme geldi.
Oysa Mine Döğer Çömez'in "Osmanlı'dan Cumhuriyet'e Bursa'da Öncü Bir Kadın: Zehra Budunç" çalışması vardı ve bu çalışma '2019 Yılmaz Akkılıç Bursa Araştırmaları Ödülü'ne layık görülmüştü.
Türk Üniversiteli Kadınlar Derneği TÜKD Bursa Şubesi üyeleri ile birlikte İlknur Güntürkün Kalıpçı'nın tiyatral defile olarak sahneye koyduğu "Bursa'nın Zamansız Kadınları" projesinde ben de Zehra Budunç'u canlandırmış, o çalışma sırasında kendimi onunla bütünleştirmiş ve bundan büyük gurur duymuştum.
 |
| Canan Ekinci Yılmaz & Zehra Budunç |
Osmanlı Bursa'sından Cumhuriyet Bursa'sına
Mine Çömez'in dediği gibi Osmanlı Bursa'sından Cumhuriyet Bursa'sına uzanan yolculukta öne çıkan isimlerden biridir Zehra Budunç. Güney Özkılınç Zehra Budunç'un hayat öyküsünü kısaca anlattı. Budunç 1896 yılında Selanik'te doğmuş, eğitim hayatını Üsküp Rüştiyesi'nde tamamlamış, Rumeli'de ve Bursa'da öğretmenlik yapmıştı.
Bursa'nın 1920-1922 yılları arasında, 2 yıl, 2 ay, 2 gün süren Yunan işgali altında olduğu günlerde Garp Cephesi Kumandanlığının emrinde istihbarat işlerinde çalışırken Yunanlar tarafından tutuklanarak Milos Adası'na götürülmüştü. Bu sebeple, 1919 yılında açtığı Bizim Mektep bir yıl kapalı kalmış, Bursa kurtulunca tekrar açılmıştı. Budunç, Milli Mücadele'de gösterdiği yararlıklarından dolayı İstiklâl Madalyası ile taltif edilmişti.
Bursalı gazeteciler Musa Ataş ve Rıza Ruşen ile öğrencisi olduğu okula daha sonra öğretmen olan Cemal Nadir (Güler) öğretmenlik yapmışlardı. Kız erkek karışık bu okulda Fransızca ve keman dersi de vardı ki; daha sonra Sümerolog olacak olan Muazzez İlmiye Çığ'ın babası tarafından bu okula gönderilmesinin en önemli sebeplerinden biri de buydu. (Bu detayı Çığ'ın katıldığı bir programda kendisinden dinledim. Programın YouTube bağlantısı yazının sonunda.)
Budunç Belediye Meclis Üyeliği sırasında İnkişaf İdman Yurdu Bandosu'nun, Kubilayspor'un, kuruluşunu sağlamıştı. Türk Ocağı, Halkevi, Kızılay, Çocuk Esirgeme Kurumu ve Türk Hava Kurumu gibi kuruluşlarda görev almıştı.
Budunç 1946 yılında Bursa'dan milletvekili seçilmiş ve VIII. Dönem CHP milletvekili olarak Meclis'te dört yıl görev yapmıştı.
14 Ağustos 1956 tarihinde Ankara'da sona eren 60 yıllık hayat yolculuğuna, direnişçilik, eğitimcilik, belediye başkan yardımcılığı ve milletvekilliğine sığdırmıştı.
Şimdi onun adı, Atatürk Caddesi üzerindeki tarihî belediye binasının Kapalı Çarşı'ya bakan yüzündeki geniş alana verilecek.
 |
| Zehra Budunç Meydanı |
Meydana yerleştirilen Zehra Budunç hakkında bilgi içeren tabeladan (QR kod ile daha geniş bilgi paylaşılabilir) Zehra Budunç'u öğrenecek, tanıyacak ve ondan feyz alacak.
Meydan bizim, yani kadınların olacak. Kadınlar burada belki dans edecek, belki söyleşi, belki resim yapacak, belki kitap okuyacak, belki de eğitim verecek. Eğer ki meydana sabit bir kürsü konulursa, kadınlar Hyde Park misali çıkıp doğaçlama konuşma yapacak. Ve kimse konuştuğu için ceza almayacak.
Bizim Mektep'in sahibi Zehra Budunç bizlerle Bizim Meydan'da yaşayacak...
Kadının Siyasetteki Yeri
Bursa Kent Konseyi Kadın Meclisi Başkanı Derya Şimşek Aksakal, kadının siyasetteki yerinin geçmişini ve bugününü anlatırken, Cumhuriyet Dönemi'nde kadın milletvekili sayısı ile dünyada ikinci sırada olan Türkiye'nin, şimdi yüz otuz üçüncü sırada olduğunu söyledi. Siyasette Kadın 2025 haritasına göre TBMM'de 593 milletvekilinin sadece 118'i kadın. Cumhuriyet Döneminde Kadın Milletvekilleri sayıları ve oranlarına bakacak olursak; 1935-1939 döneminde 399 erkek 18 kadın, oran %4.51, 2018-.. döneminde 600 erkek 104 kadın, oran %17,33. Bu oran İsveç’te %47, Norveç’te %44.)
İlerlerken gerileyen biz miyiz yoksa gerideyken ilerleyen dünya mı bilemedim.
Aksakal konuşmasında, Cumhuriyet tarihindeki ilk kadın Belediye Başkan Yardımcısı olan Zehra Budunç'un geniş kitlelerce tanınmasını arzu ettiklerini, o yüzden Bursa'daki meydanlara Bursa'ya emeği geçmiş ya da yolu Bursa'dan geçmiş büyük kadın karakterlerin isimlerinin verilmesi gerektiğinin altını çizdi.
 |
| Ahmet Vefik Paşa Tiyatrosu |
Mudanya Mütareke Meydanı'ndaki İsmet İnönü heykelinin heykeltraşı da bir kadındı. O, Türkiye'nin ilk kadın heykeltraşı Sabiha Bengütaş idi.
 |
| Mütareke Anıtı • İsmet İnönü Heykeli |
Bazılarının isimleri tarihe kazılmış, bazıları isimsiz kalmış...
Bursa'nın sokaklarında telaşe içinde oradan oraya yürüyen insanların şehirlerine dikkat etmedikleri, kendilerinden öncekileri ise hiç merak etmedikleri göz önüne alındığında; bu ve benzeri çalışmalar farkındalık yaratmak, şehrin belleğine sahip çıkmak ve geleceğe aktarmak adına kıymetli çalışmalar.
Eminim bu açılışta Zehra Budunç üzerine çalışma yapan, yolu Budunç ile kesişen kim varsa o gün o meydanda olur.
18 Aralık 2025 / C.E.Y.
Yazıyı yazarken yararlandığım kaynak kitaplar:
* Mine Döğer Çömez: "Osmanlı'dan Cumhuriyet'e Bursa'da Öncü Bir Kadın: Zehra Budunç"
(Yazımın kapak fotoğrafı da Mine Çömez kitabının kapağından alıntıdır.)
* Ceyhun İrgil - Güney Özkılınç - Deniz Dalkılınç: "Bursa'nın Kadın Yüzü"
* İlknur Güntürkün Kalıpçı: "Düşten Düşünceye Zamansız Kadınlar" ve "Bursa'nın Zamansız Kadınları"
* Nezaket Özdemir - Alper Can: "Cumhuriyet Asrında Bursa / 1923-2015"
Kaynak Bağlantılar:
Zamansız Kadınlar Yazılarım
* Hiç yaşamamışlar gibi, hiç ölmemişler gibi / 17 Nisan 2018
* Zamansız Kadın Anadolu / 20 Mayıs 2022
* Bursa'nın Zamansız Kadınları / 2 Mart 2024
Hiç yorum yok:
Yorum Gönder